Yâ Müteâlî Ne Demek? Anlamı, Âyetleri ve Zikri

Son güncelleme: Kasım 2, 2026

Müteâlî, Allah’ın güzel isimlerinden biridir ve “izzet, şeref ve hükümranlık bakımından en yüce olan” anlamına gelir. Allah’ın zâtı, sıfatları ve fiilleriyle yaratılmışlara benzemekten münezzeh olduğunu anlatan isimlerden biri olarak yorumlanır.

Bu sayfada ismin Arapça yazılışı, TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki anlamı, Ra‘d 13/9 ve Tâhâ 20/114 âyetleri ile duada kullanımı yer alıyor. Âyet metinleri ve mealleri Diyanet Kur’an Platformu’ndan alınmıştır.

Yâ Müteâlî ismiyle dua ederek Allah’ı bütün eksikliklerden yüce tutmak ve niyetinize uygun bir dua ve zikir düzeni kurmak isterseniz Niyete özel dua ve ayet çalışması kapsamında Cihan Ali Hoca’dan destek alabilirsiniz. Dilerseniz WhatsApp’tan mesaj bırakabilir, dilerseniz +90 531 994 60 07 numarasını arayabilirsiniz.

Yâ Müteâlî ismi: Arapça yazılışı ve kökü

الْمُتَعَالِي

Müteâlî, “şan, şeref, kuvvet ve kudret sahibi olmak” anlamındaki alâ’ veya ulüv kökünün “tefâul” kalıbından türemiştir; okunuşu “el-Müteâlî”dir. Yukarıdaki yazılış Tirmizî 3507 numaralı rivayetteki esmâ listesinden alınmıştır (isimleri sayan bu rivayet zayıf kabul edilir). İsim Kur’an’da Ra‘d 13/9’da geçer; TDV’ye göre İbn Kesîr dışındaki kıraat imamları kelimeyi bu âyette “müteâl” biçiminde okumuştur.

Yâ Müteâlî ne demek? Anlamı

TDV maddesine göre müteâlî “izzet, şeref ve hükümranlık bakımından en yüce olan” demektir. Râgıb el-İsfahânî, alâ’ ile ulüv kökleri arasında fark gözeterek birincisinin mekânlar ve cisimler için “yükselmek”, ikincisinin “mertebesi yüce olmak” anlamına geldiğini söyler. Kavram Allah’a nisbet edildiğinde, kimsenin O’nun mahiyetini anlatamayacağı, ârifler dahil hiç kimsenin ilim ve irfanının O’nun künhüne ulaşamayacağı anlamında olur.

Alâ’ veya ulüv kavramı yirmi beş âyette yirmi altı defa Allah’a izâfe edilmiştir; bunlardan biri müteâlî, on dördü teâlâ, sekizi alî ve ikisi a‘lâ şeklindedir. Müteâlî, Ra‘d 13/9’da kebîr ismiyle birlikte kullanılmıştır; TDV bunun sebebinin, zât-ı ilâhiyyenin kebîrin içeriğindeki “cüsseli oluş” niteliğinden tenzih edilmesi olabileceğini belirtir.

Maddeye göre isim Tirmizî ve İbn Mâce’nin esmâ-i hüsnâ listelerinde yer alır. İftitah tekbirinden sonra okunan Sübhâneke’nin üçüncü cümlesi “Azametin yücedir” anlamındadır ve aynı kökten teâlâ fiiliyle kurulmuştur. Hz. Hasan yoluyla Resûlullah’tan rivayet edilen ve namazda okunması istenen dua da “Sen yüce ve münezzehsin” anlamındaki “teâleyte” kelimesiyle biter.

Âlimlerin müteâlî yorumları genellikle Allah’ın zâtı, sıfatları ve fiilleriyle yaratılmışlara benzemekten, denk ve şerikten münezzeh olması noktasında toplanır. Halîmî ismi, yaratılmışlara özgü eş, evlât, organ gibi niteliklerden münezzeh anlamında açıklamıştır. Müteâlî; alî, azîm, kebîr, kuddûs, mâcid-mecîd ve mütekebbir isimleriyle anlam yakınlığı taşır ve zâtî sıfatlar grubunda yer alır.

Kur’an’da Müteâlî ismi ve ilgili âyetler

Müteâlî ismi Kur’an’da yalnızca Ra‘d 13/9’da geçer. Aşağıda bu âyetin yanında, aynı kökten “teâlâ” fiilinin Allah için kullanıldığı Tâhâ 20/114 verilmiştir; bu âyette isim değil, fiil kullanımı vardır.

Ra‘d sûresi 13/9

عَالِمُ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبٖیرُ الْمُتَعَالِ ﴿٩﴾

Meali (Ra‘d 13/9): O, görüneni de görünmeyeni de bilir; O, büyüktür, yücedir.

Âyette müteâlî, kebîr ismiyle birlikte anılır. Diyanet metninde kelime yâ’sız, “el-Müteâl” biçiminde yazılmıştır; TDV’ye göre İbn Kesîr dışındaki kıraat imamları âyeti böyle okumuştur.

Tâhâ sûresi 20/114

فَتَعَالَى اللّٰهُ الْمَلِكُ الْحَقُّۚ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْاٰنِ مِنْ قَبْلِ اَنْ یُقْضٰٓى اِلَیْكَ وَحْیُهُؗ وَقُلْ رَبِّ زِدْنٖی عِلْمًا ﴿١١٤﴾

Meali (Tâhâ 20/114): Gerçekliğinde şüphe bulunmayan, her şeye hükümran olan Allah yüceler yücesidir. Sana vahyi tamamlanmadan Kur’an’ı okumada aceleci davranma ve “Rabbim! İlmimi arttır” de.

Âyette teâlâ fiili “Allah yüceler yücesidir” anlamında geçer. TDV’ye göre bu fiille Allah’a nisbet edilen âyetlerde Cenâb-ı Hakk’ın birliği vurgulanır.

Yâ Müteâlî zikri ve duada kullanımı

Esmâ-i hüsnâ hadisinde Allah’ın doksan dokuz isminin bulunduğu bildirilir (Buhârî 2736; Müslim 2677). A‘râf 7/180 de bu güzel isimlerle dua etmeyi ister; “Yâ Müteâlî” diye yönelmek bunun bir örneğidir.

Müteâlî ismi duada yüceltme ve tenzih anlamıyla anılır. Sübhâneke’nin “azametin yücedir” cümlesi aynı kökten gelir ve TDV maddesinde bu kullanıma örnek olarak gösterilir. Dua eden kişi niyetini Allah’ın her şeyin üstünde olduğu bilinciyle söyleyebilir; belirli bir okuma sayısı kaynaklarda bildirilmediği için sayı yazmıyoruz.

A‘râf sûresi 7/180

وَلِلّٰهِ الْاَسْمَٓاءُ الْحُسْنٰى فَادْعُوهُ بِهَاࣕ وَذَرُوا الَّذٖینَ یُلْحِدُونَ فٖٓی اَسْمَٓائِهٖؕ سَیُجْزَوْنَ مَا كَانُوا یَعْمَلُونَ ﴿١٨٠﴾

Meali (A‘râf 7/180): En güzel isimler Allah’ındır; bu güzel isimlerle O’na dua edin, O’nun isimleri hakkında doğru inançtan sapanları kendi başlarına bırakın. Onlar yaptıklarının cezasını çekecekler!

Sıkça sorulanlar

Yâ Müteâlî ne demek?

“İzzet, şeref ve hükümranlık bakımından en yüce olan” demektir; kökü “yüce olmak” anlamındaki alâ’ veya ulüvdür.

Müteâlî ile a‘lâ arasındaki fark nedir?

TDV’de aktarılan Ebü’l-Bekā’ya göre alî (dolayısıyla müteâlî) Allah’ın zâtından ötürü yüceliğini anlatır; a‘lâ ise diğer varlıklara nazaran yüceliğini ifade eder.

Müteâlî ismi Kur’an’da nerede geçer?

Ra‘d sûresinin 9. âyetinde, kebîr ismiyle birlikte geçer.

Yâ Müteâlî diye nasıl dua edilir?

İsmin anlamı düşünülerek niyet açıkça söylenir. Bu isim için kaynaklarda bildirilmiş bir okuma sayısı bulunmadığından sayı vermiyoruz.

İlgili yazılar: Esmaül Hüsna nedir? · Esmaül Hüsna anlamları · Yâ Alî · Yâ Azîm · Esmaül Hüsna ile dua

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, Ra‘d 13/9 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, Tâhâ 20/114 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, A‘râf 7/180 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Müteâlî” maddesi
• Tirmizî, Da‘avât 3507 (esmâ-i hüsnâ listesi; ismin Arapça yazılışı bu rivayetten alınmıştır, isimleri sayan bu rivayet zayıf kabul edilir)
• Buhârî 2736 ve Müslim 2677 (doksan dokuz isim hadisi)