Yâ Bâsıt Ne Demek? Anlamı, Âyetleri ve Zikri

Son güncelleme: Kasım 2, 2026

Bâsıt, Allah’ın güzel isimlerinden biridir ve “rızkı genişleten, lutuf ve keremini esirgemeyen; ruhları bedenlerine yayan” anlamına gelir. Karşıtı kābız (kâbıd) ile birlikte düşünülür.

Aşağıda ismin Arapça yazılışını, TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki anlamını, ilgili âyetleri ve duada kullanımını bulabilirsiniz. Âyet metinleri ve mealleri Diyanet Kur’an Platformu’ndan alınmıştır.

Yâ Bâsıt ismiyle dua etmek ve niyetinize uygun bir düzen kurmak isterseniz Niyete özel dua ve ayet çalışması kapsamında Cihan Ali Hoca’dan destek alabilirsiniz. Dilerseniz WhatsApp’tan mesaj bırakabilir, dilerseniz +90 531 994 60 07 numarasını arayabilirsiniz.

Yâ Bâsıt ismi: Arapça yazılışı ve kökü

الْبَاسِطُ

Bâsıt, “yaymak, genişletmek, uzatmak” anlamındaki bast kökünden gelen bir isimdir. Okunuşu “el-Bâsıt”tır ve Arapça yazılışı yukarıdadır. TDV maddesine göre bâsıt kelimesi fâil vezninde bir sıfat olarak Kur’an’da geçmez; bast kavramı ise fiil kalıplarıyla on beş âyette Allah’a nisbet edilir.

Yâ Bâsıt ne demek? Anlamı

Bast kavramının çoğu âyette “rızkı daraltan ve genişleten” anlamı hâkimdir; bir kısmında insanların ilmî ve bedenî imkânlarının geliştirilmesi kastedilir. Mâide 5/64’te “O’nun iki eli açıktır” anlamındaki mebsûtatân ifadesi Allah’ın cömertliğini anlatır; Rûm 30/48’de ise bulutların gökte yayılması bast fiiliyle bildirilir.

Rızıkla ilgili on bir âyette bast, daraltma anlamındaki kabz ve kadr türevleriyle birlikte geçer. Böylece rızık bolluğunun ya da darlığının sabit bir kanun olmadığı, ilâhî iradeye bağlı olarak değişebileceği ifade edilir. Bu uyum sebebiyle kābız ve bâsıt, tıpkı hâfıd-râfi‘ gibi birbirini dengeleyecek şekilde beraber anılır.

Gazzâlî, Allah’ın ölüm sırasında ruhları kabzettiğini, canlılıkta bedenlere yaydığını; zenginden alıp fakirlerin rızkını bollaştırdığını; kalplerin ilâhî âleme ilgisini azaltıp çoğaltarak daralttığını ya da genişlettiğini söyler. Bâsıt, Allah’ın kâinatı ve özellikle canlılar dünyasını yaratıp yönetmesini anlatan isimler arasında sayılır.

Kur’an’da Bâsıt ismi ve ilgili âyetler

Bâsıt kelimesi Kur’an’da isim olarak geçmez; bast kavramı fiil kalıplarıyla geçer. Aşağıda Bakara 2/245, Ra‘d 13/26 ve Rûm 30/37 verilmiştir.

Bakara sûresi 2/245

مَنْ ذَا الَّذٖی یُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَاعِفَهُ لَهُٓ اَضْعَافًا كَثٖیرَةًؕ وَاللّٰهُ یَقْبِضُ وَیَبْصُۣطُࣕ وَاِلَیْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢٤٥﴾

Meali (Bakara 2/245): Kim Allah’a güzel (karşılık beklemeden) bir borç verirse Allah da bunu kat kat fazlasıyla öder. Daraltan da genişleten de Allah’tır ve O’na döndürüleceksiniz.

Âyette kabz ve bast fiilleri nesne belirtilmeden kullanılır; bu, anlamın geniş tutulmasına kapı açar.

Ra‘d sûresi 13/26

اَللّٰهُ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَٓاءُ وَیَقْدِرُؕ وَفَرِحُوا بِالْحَیٰوةِ الدُّنْیَاؕ وَمَا الْحَیٰوةُ الدُّنْیَا فِی الْاٰخِرَةِ اِلَّا مَتَاعٌࣖ ﴿٢٦﴾

Meali (Ra‘d 13/26): Allah dilediği kimselere rızkı bollaştırır da daraltır da. Onlar dünya hayatıyla sevinip mutlu oluyorlar, oysa âhiretin yanında dünya hayatı, geçici bir faydadan başka bir şey değildir.

Rızkın dilediğine bol, dilediğine kısıtlı verildiği bildirilir; bast burada rızkı genişletme anlamındadır.

Rûm sûresi 30/37

اَوَلَمْ یَرَوْا اَنَّ اللّٰهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَٓاءُ وَیَقْدِرُؕ اِنَّ فٖی ذٰلِكَ لَاٰیَاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ ﴿٣٧﴾

Meali (Rûm 30/37): Görmezler mi ki Allah rızkı dilediğine bol veriyor, dilediğininkini de kısıyor? Kuşkusuz bunda iman eden kimseler için ibretler vardır.

Âyet, rızkın dilediğine bollaştırılıp dilediğine daraltıldığını hatırlatır ve bunda düşünenler için deliller bulunduğunu söyler.

Yâ Bâsıt zikri ve duada kullanımı

Esmâ-i hüsnâ hadisinde doksan dokuz ismin bulunduğu bildirilir (Buhârî 2736; Müslim 2677). A‘râf 7/180 bu isimlerle dua etmeyi ister; “Yâ Bâsıt” diye yönelmek de bunun bir örneğidir.

Bâsıt ismi duada kâbıd ile birlikte anıldığında hem darlığın hem genişliğin Allah’ın elinde olduğu bilinciyle dua edilmiş olur. Belirli bir okuma sayısı kaynaklarda bildirilmediği için sayı yazmıyoruz.

A‘râf sûresi 7/180

وَلِلّٰهِ الْاَسْمَٓاءُ الْحُسْنٰى فَادْعُوهُ بِهَاࣕ وَذَرُوا الَّذٖینَ یُلْحِدُونَ فٖٓی اَسْمَٓائِهٖؕ سَیُجْزَوْنَ مَا كَانُوا یَعْمَلُونَ ﴿١٨٠﴾

Meali (A‘râf 7/180): En güzel isimler Allah’ındır; bu güzel isimlerle O’na dua edin, O’nun isimleri hakkında doğru inançtan sapanları kendi başlarına bırakın. Onlar yaptıklarının cezasını çekecekler!

Sıkça sorulanlar

Yâ Bâsıt ne demek?

“Rızkı genişleten, lutuf ve keremini esirgemeyen; ruhları bedenlere yayan” demektir. Kök anlamı “yaymak, genişletmek”tir.

Bâsıt ismi Kur’an’da geçer mi?

İsim kalıbıyla geçmez; bast kavramı fiil kalıplarıyla on beş âyette Allah’a nisbet edilir.

Bâsıt ile kâbıd neden birlikte anılır?

TDV’ye göre bu iki isim karşıt anlamlı olmakla birlikte birbirini dengeler ve tamamlar; tek başlarına Allah’a nisbet edilmeleri uygun görülmemiştir.

Bâsıt ismiyle nasıl dua edilir?

“Yâ Bâsıt” diye yönelinir ve niyet açıkça söylenir. Bu isimle ilgili kaynaklarda belirli bir sayı bildirilmediği için sayı yazmıyoruz.

İlgili yazılar: Esmaül Hüsna nedir? · Esmaül Hüsna ile dua · Yâ Kâbıd ne demek? · Yâ Rezzâk ne demek?

Niyetinize göre görüşme

Bâsıt ismini de içeren bir dua düzenini, niyetinizi anlattığınız görüşmede birlikte belirleyebilirsiniz. WhatsApp’tan yazabilir ya da +90 531 994 60 07 numarasını arayabilirsiniz.

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, Bakara 2/245 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, Ra‘d 13/26 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, Rûm 30/37 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, A‘râf 7/180 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Bâsıt” maddesi
• Tirmizî, Da‘avât 3507 (esmâ-i hüsnâ listesi; ismin Arapça yazılışı bu rivayetten alınmıştır) (isimleri sayan bu rivayet zayıf kabul edilir)
• Buhârî 2736 ve Müslim 2677 (doksan dokuz isim hadisi)