Zü’l-celâli ve’l-ikrâm Ne Demek? Anlamı ve Âyetleri

Son güncelleme: Kasım 2, 2026

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm, Allah’ın güzel isimlerinden biridir ve “azamet ve kerem sahibi” anlamına gelir. Kur’an’da Rahmân sûresinde iki yerde geçer.

Bu sayfada ismin Arapça yazılışı, TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki anlamı, Rahmân 55/27 ve 55/78 âyetleri ile duada kullanımı yer alıyor. Âyet metinleri ve mealleri Diyanet Kur’an Platformu’ndan alınmıştır.

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm ismiyle dua ederek Allah’ı hem azamet hem lutuf sahibi olarak anmak ve niyetinize uygun bir dua düzeni kurmak isterseniz Niyete özel dua ve ayet çalışması kapsamında Cihan Ali Hoca’dan destek alabilirsiniz. Dilerseniz WhatsApp’tan mesaj bırakabilir, dilerseniz +90 531 994 60 07 numarasını arayabilirsiniz.

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm ismi: Arapça yazılışı ve kökü

ذُو الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ

Terkip, “azamet sahibi ve yüce olmak” anlamındaki celâl ile “cömert ve merhametli, asil ve şerefli olmak” anlamındaki keremden türeyen ikrâm kelimelerinin başına zû (sahip) getirilmesiyle oluşur. Yukarıdaki yazılış Tirmizî 3507 numaralı rivayetteki esmâ listesinden alınmıştır (isimleri sayan bu rivayet zayıf kabul edilir).

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm ne demek? Anlamı

TDV’ye göre bu isim Kur’an’da iki yerde geçer (Rahmân 55/27, 78). İlkinde rab kelimesine muzaf olan “vech”in (Allah’ın rızası, bizzat kendisi) sıfatıdır; yeryüzündeki her canlı yok olurken azamet ve kerem sahibi rabbin zâtının bâki kalacağı ifade edilir. İkincisinde terkip rabbin sıfatı konumundadır ve “Azamet ve kerem sahibi olan rabbinin adı yücelerden yücedir” anlamına gelir. İsim Tirmizî’nin esmâ-i hüsnâ rivayetinde yer alır; İbn Mâce’nin müstakil esmâ-i hüsnâ listesinde geçmez.

Mâtürîdî ilk geçtiği yerde (Rahmân 55/27) ismi, ulûhiyyet makamını ve Allah’ın emrini yüceltmenin kulların görevi olması veya Allah’ın dilediği kimseleri dünyada yüceltmesi, âhirette de lutuf ve ikramına mazhar kılması şeklinde yorumlar. İkinci yerde ise yaratıkların Allah’ı yücelterek başkalarını O’nun adıyla adlandırmamaları, şanına yakışmayan çocuk sahibi olma veya ortağı bulunma gibi sıfatlar nisbet etmemeleri biçiminde açıklar.

Abdülkāhir el-Bağdâdî, azamet ve heybet bildiren celâl ile lutuf ve ihsan ifade eden ikrâm kelimelerinin bir araya getirilmesinin hikmetini kulların korku ile ümit arasında yaşamalarının gerekliliğiyle açıklar. Râgıb el-İsfahânî celâlin yüceliğin doruk noktası olduğunu, bu sebeple Allah’tan başkası için kullanılmadığını söyler; Allah’ın ikram sahibi oluşunu da yaratılmışlara lutfettiği nimetler ve karşılıksız verdiği bütün nimetlerin aslında şerefli ve değerli olması şeklinde açıklar.

TDV’ye göre kulun bu isimden nasibi, Allah’ın azametinin yanı sıra lutuf ve ikram sıfatları bağlamında kulluk görevini yerine getirmesi, özellikle kendisine verilen nimet ve imkânları O’nun diğer kullarıyla paylaşmasıdır. İsim; alî, celîl, kerîm, mâcid, mecîd, muğnî, muiz ve müteâlî isimleriyle anlam yakınlığı taşır.

Kur’an’da Zü’l-celâli ve’l-ikrâm ismi ve ilgili âyetler

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm terkibi Kur’an’da yalnız Rahmân sûresinde, 27. ve 78. âyetlerde geçer. İkisi de aşağıda verilmiştir.

Rahmân sûresi 55/27

وَیَبْقٰى وَجْهُ رَبِّكَ ذُوالْجَلَالِ وَالْاِكْرَامِۚ ﴿٢٧﴾

Meali (Rahmân 55/27): Azamet ve kerem sahibi rabbinin zâtı ise bâki kalır.

Âyette terkip “vech” kelimesinin sıfatıdır. TDV’ye göre bu âyet, yeryüzündeki her canlı yok olurken azamet ve kerem sahibi rabbin zâtının bâki kalacağını bildirir.

Rahmân sûresi 55/78

تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِی الْجَلَالِ وَالْاِكْرَامِ ﴿٧٨﴾

Meali (Rahmân 55/78): Azamet ve kerem sahibi rabbinin adı ne yücedir!

Sûrenin son âyetinde terkip rabbin sıfatı olarak gelir ve Allah’ın adının yüceliğini anlatır.

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm zikri ve duada kullanımı

Esmâ-i hüsnâ hadisinde Allah’ın doksan dokuz isminin bulunduğu bildirilir (Buhârî 2736; Müslim 2677). A‘râf 7/180 de bu güzel isimlerle dua etmeyi ister; “Yâ Zel-celâli ve’l-ikrâm” diye yönelmek bunun bir örneğidir.

Bu isim duada Allah’ı hem azamet hem lutuf sahibi olarak anmak için kullanılır. TDV maddesi, Bağdâdî’nin bu birleşmeyi kulların korku ile ümit arasında yaşamalarının gereğiyle açıkladığını kaydeder; dua eden kişi niyetini bu iki yönü birlikte düşünerek söyleyebilir. Belirli bir okuma sayısı kaynaklarda bildirilmediği için sayı yazmıyoruz.

A‘râf sûresi 7/180

وَلِلّٰهِ الْاَسْمَٓاءُ الْحُسْنٰى فَادْعُوهُ بِهَاࣕ وَذَرُوا الَّذٖینَ یُلْحِدُونَ فٖٓی اَسْمَٓائِهٖؕ سَیُجْزَوْنَ مَا كَانُوا یَعْمَلُونَ ﴿١٨٠﴾

Meali (A‘râf 7/180): En güzel isimler Allah’ındır; bu güzel isimlerle O’na dua edin, O’nun isimleri hakkında doğru inançtan sapanları kendi başlarına bırakın. Onlar yaptıklarının cezasını çekecekler!

Sıkça sorulanlar

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm ne demek?

“Azamet ve kerem sahibi” demektir; celâl azamet ve yüceliği, ikrâm cömertlik ve şerefi anlatır.

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm Kur’an’da nerede geçer?

Rahmân sûresinin 27. ve 78. âyetlerinde.

Celâl ve ikrâm neden birlikte anılır?

TDV’de Bağdâdî’ye atfen, azamet ve heybet bildiren celâl ile lutuf ve ihsan ifade eden ikrâmın birleşmesi, kulların korku ile ümit arasında yaşamalarının gerekliliğiyle açıklanır.

Zü’l-celâli ve’l-ikrâm diye nasıl dua edilir?

İsmin anlamı düşünülerek niyet açıkça söylenir. Bu isim için kaynaklarda belirli bir okuma sayısı bulunmadığından sayı belirtmiyoruz.

İlgili yazılar: Esmaül Hüsna nedir? · Esmaül Hüsna anlamları · Yâ Müteâlî · Yâ Muizz · Esmaül Hüsna ile dua

Kaynaklar

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, Rahmân 55/27 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, Rahmân 55/78 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim Platformu, A‘râf 7/180 (Arapça metin ve Kur’an Yolu meali)
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Zü’l-celâl ve’l-ikrâm” maddesi
• Tirmizî, Da‘avât 3507 (esmâ-i hüsnâ listesi; ismin Arapça yazılışı bu rivayetten alınmıştır, isimleri sayan bu rivayet zayıf kabul edilir)
• Buhârî 2736 ve Müslim 2677 (doksan dokuz isim hadisi)